КАРБОНАТТЫ КҤҢГІРТ ҚАРА-ҚОҢЫР ТОПЫРАҚТЫҢ ҚОРЕКТІК ЭЛЕМЕНТТЕР ДИНАМИКАСЫ МЕН ДӘНДІ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӚНІМДІЛІГІНЕ МИНЕРАЛДЫ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ ӘСЕРІ

Abstract

Мақалада дҽнді дақылдардың даму кезеңдерінде қоректік элементтермен қамтамасыз ету мен топырақ қҧнарлылығын арттырудың ең тиімді жолы минералды тыңайтқыштар енгізу екендігі қарастырылады. Дақылдардың қоректенуінде топырақтағы азот мҿлшерінің рҿлі ҿте маңызды. Зерттеу нҽтижесінде карбонатты кҥңгірт қара-қоңыр топыраққа енгізілген аммофос тыңайтқышы қҧрамындағы азоттың кҿктемгі нитрификация ҥрдісіне айтарлықтай ҽсер еткендігі ҽсіресе 3 себу мерзімінде (себу мерзімдері: І мерзім – 15 мамыр, II мерзім – 20 мамыр жҽне III мерзім - 25 мамыр) анық кҿрінеді. Аммофос пен аммоний сульфаты бірге енгізілген 3-нҧсқада тҧқым себуге дейінгі нитратты азоттың мҿлшері бақылаумен салыстырғанда айтарлықтай артқандығы анықталды. Дҽнді дақылдардың тҥптену жҽне масақтану кезеңдерінде барлық нҧсқаларда топырақтағы нитраттың мҿлшері кҿтеріңкі жҽне жоғары деңгейде болды. Зерттеу нҽтижелері бойынша нитрификация ҥрдісінің ең белсенді кезеңі маусым айында жҥргендігін анық кҿруге болады. Ал топырақтағы жылжымалы фосфордың ең жоғары мҿлшері, барлық себу мерзімдерінде, дҽнді дақылдардың масақтану (32,56-37,89 мг/кг) кезеңінде сульфат аммонийін аммофоспен ҥйлестіре енгізген нҧсқада болды. Масақтану кезеңінде тҥскен ылғал енгізілген тыңайтқыш қҧрамындағы фосфордың жылжымалылығына оң ҽсер етті. Зерттеу нҽтижелері бойынша дҽнді дақылдардың ҿнімділігі аймақтың климаттық жағдайына, топырақтағы қоректік элементтердің мҿлшеріне, агротехникалық шараларға, дақылдың сортына жҽне биологиялық ерекшеліктеріне тҽуелді екендігі айқындалды.