ҚАРАҢҒЫ МАТЕРИЯ

Abstract

Мақалада элементар бӛлшектер физикасы және астрофизикада қараңғы материя жарқырайды және ол электромагниттік және гравитациялық тҥрде басқа заттармен, сәулемен әсерлесуін зерттелінеді. Қараңғы материяны немесе «барионды зат» деген терминді қолданамыз. Оны лептондар, электрондар және кварктар, протондар мен нейтрондардың қҧрылымдық блоктары деп аталатын атомдық бӛлшектерге бӛлуге болады. Бҧл жҧлдыздың жарқырауы туралы ойлағанымыздай міндетті тҥрде жарқырай бермейді. Ғаламның ҥлкен жарылыстың 13,6 миллиард жылдан астам дәлелденіп келеді. Осы жарылыста материя, уақыт және кеңістіктің пайда болуын, кейіннен галактика мен жҧлдыз жҥйелеріне айналуы, яғни Қҧс Жолы, Кҥн жҥйесі және тағы басқалары. Біз тек қараңғы материя жарқыраған (бариондармен) гравитациялық тҥрде әрекеттесетінін және бариондардың тығыздығынан бірнеше есе жоғары космологиялық тығыздығы бар суық орта екенін білеміз. Осындай қарапайым қасиеттерге байланысты қараңғы материя Ғалам шардың гравитациялық потенциалының дамуына тікелей әсер етеді. Қараңғы материяның басқада әлемдегі сәулеленудің анизотропиясы мен поляризациясы, жеңіл элементтердің таралуын, алыс квазарлардың спектрінде заттың сіңу сызықтарының таралыуна тоқталуға болады. Космологиялық зерттеулердегі экспериментті алмастыратын сандық модельдеу маңызды рӛл атқарады Гравитациялық тҧрақсыздықтың ең негізгі қасиеті радиодиапазоннан рентген диапазонына дейінгі бақылау мәліметтері бойынша қараңғы материяның заттың мӛлшерін, кҥйін және таралуын зерттеуге мҥмкіндік берді.