Күздік бидай өнімділігінің тыңайтқыштарды қолдану жүйесінің өлшемдерімен байланысты зерттеу

Abstract

Бидай – біздің планетамыздағы ең ежелгі дақыл. Бидай ӛсіру тас дәуірінде басталды, яғни 7000 жыл бҧрын. Бидай ӛсіру негізінде ҧн тарту, макарон, нан пісіру, жем ӛндіру және басқа да ӛнеркәсіп орындары қҧрылды. Нан ағзаны В1, В2 және РР дәрумендерімен қамтамасыз етудің негізгі кӛзі болып табылады, дегенмен ол әдетте оларға деген қажеттіліктің жартысынан кӛбін қамтымайды. Ол фосфорға, калийге, магнийге, кҥкіртке бай, қҧрамында кальций, натрий, хлор, кремний және аз мӛлшерде басқа элементтер бар. Бидай дәні жарма, макарон және кондитер ӛнеркәсібінде де қолданылады. Дәннің жоғары сапасына байланысты кҥшті бидайды осыған байланысты басқа, қҧндылығы тӛмен сорттардың ҧнының нан пісіру сапасын жақсарту қабілетіне байланысты жақсартқыш бидай деп те атайды. Зерттеудің мақсаты - әртҥрлі ауыспалы егістерде кҥздік бидай дақылында тыңайтқыштардың әртҥрлі мӛлшелерін қолданудың тиімділігін зерттеу. Зерттеу нысандары - кҥздік бидай, азот тыңайтқыштары, қара қоңыр топырағы. Мақала 2005-2008 жылдары Қазақстан Республикасы Батыс Қазақстан облысы Орал ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясының қара қоңыр топырақтарында жҥргізілген екі факторлы далалық эксперименттің нәтижелерін статистикалық талдауға арналған, ол азотты тыңайтқыштармен кӛктемгі тамырмен қоректендіру кҥздік бидайдың ӛнімділігін арттыратынын, ал жазғы тамырсыз қоректендіру ӛнімділікке әсер етп ейтінін дәлелдейді.