Abstract:
Орман өсімдіктеріне адамның тікелей әсері орманның шөпті жамылғысының тапталуынан, топырақтың беткі қабатының тығыздалуынан, орман алқа ағашының механикалық зақымдалуынан және де бөлек шөп түрлерінің, саңырауқұлақтардың, жидектердің жойылуынан тұрады. Беткі қабаттың 1,2 г/см³ дейін және одан артық тығыздалуы кезінде орман деградациясы басталады. Онда шөпті, ерте гүлдейтін өсімдіктер жойылады және арамшөптер тамыр жаяды. Топырақтың тығыздалуы 1,5 г/см³ дейін болған кезде ағаштар солады, ауырады, жоғары бөлігі қурап, тіршілігін тоқтатады. Рекреациялық жүктеменің әсерінен топырақта қарашірік мөлшері төмендейді және оның сапалық құрамы өзгереді. Мақалада рекреациялық қарағайлы ормандардағы антропегендік факторлардың өскіннің сандық және сапалық көрсеткіштеріне әсері анықталған. Зерттеу нәтижелері бойынша ылғалдылық дәрежесінің көбеюінен Қазақ ұсақ шоқылы қарағайлы ормандарында өскіннің жалпы санының өсуі байқалады. Құрғақ өсу жағдайындағы қарағай алқа ағаштарында жаңару «жеткіліксіз» деп, ал балғын өсу жағдайында «жақсы» деп бағаланды. Рекреациялық жүктеменің төмендеуі қарағай өскінінің көбеюімен бірге жүреді. Бақылау аймағында (ФА ‒ III) бұл көрсеткіш белсенді қатысу аймағымен (ФА ‒ I) салыстырғанда 3,8 ‒ 26,0 % – ға көп. Бақылау аймағында өскін біркелкі таралған, белсенді қатысу аймағында өскін ағаштардың діңінің жанында өсетін ұсақ куртиналы түрде жайғасқан.
